• MNE
  • ENG
19.Novembar.2017
Opis panela

You are here

Home / Arhiva / 2017 / Opis panela

ZAPADNI BALKAN IZMEĐU INTEGRACIJE I FRAGMENTACIJE

Države Zapadnog Balkana traže savezništvo sa Zapadom putem Evropskih i/ili Evroatlantskih integracija, dok su građani Evropske unije sve više euroskeptični. Dok Balkan pokušava da postane dio Evrope, treba sagledati stvari i iz suprotnog ugla. Odnosno, ne samo o Balkanu koji pokušava da pronađe svoje mjesto u Evropi, već i o tome da li Evropa smatra da Balkan to mjesto ima. Balkan se vratio u fokus, kao geopolitički vrlo zanimljiv region. Zapadni Balkan jeste i mora ostati dio Evrope. Shodno tome, regionalna saradnja na Zapadnom Balkanu predstavlja preduslov za evropske i evroatlantske integracije kojima teže gotovo sve države Zapadnog Balkana. Da li se na Zapadnom Balkanu potencijal za sukobe povećava i da li se tu sukobljavaju interesi velikih sila? Da li Zapadna Evropa posmatra Balkan kao svoj dio? Da li Evropska unija prepušta Balkan uticaju drugih globalnih aktera? U slučaju fragmentacije Evrope, odnosno Evropske unije, da li će Balkan biti, prema riječima Vinstona Čerčila, „mekani stomak Evrope“?

 

NATO PROŠIRENJE: JAČANJE EVROATLANTSKE BEZBJEDNOSTI ILI PODSTICANJE SUKOBA?

Alijansa je posvećena politici otvorenih vrata, koja predstavlja okosnicu NATO još od njegovog osnivanja. Rusija NATO proširenje smatra glavnom prijetnjom i snažno se protivi članstvu Crne Gore, imajući u vidu da to neposredno utiče na njene interese u ovom strateški važnom regionu. Predsjednički izbori u SAD 2016. godine, na kojima je Donald Tramp izabran za predsjednika, mogu označiti promjenu u spoljnoj politici SAD. Tramp je često kritikovao NATO nazivajući ga zastarjelim i obećao je da će ponovo uspostaviti odnose sa Rusijom. Bez obzira na odnose ove dvije države, Rusija, koja proširenje posmatra kao kršenje obećanja zapadnih lidera po završetku Hladnog rata, će nastaviti da preduzima kontramjere u cilju sprečavanja proširenja. Glavno pitanje je kako će se članstvo Crne Gore u NATO odraziti na njen odnos sa Rusijom i na koji će način to uticati na odnose u regionu? Da li će unaprijediti saradnju i pojačati evroatlantsku sigurnost ili će podstaći nove sukobe?

 

POSVEĆENOST SAD EVROPSKOJ BEZBJEDNOSTI – DOBA NEIZVJESNOSTI?

Preispitivanje značaja NATO od strane predsjednika SAD, zahtjevi za jednakim izdvajanjem iz BDP, ideja pod nazivom „Amerika na prvom mjestu“ i otvorenost prema poboljšanju odnosa sa Moskovom su izazli brojna pitanja širom Evrope. Ovogodišnji izbori u Francuskoj i Njemačkoj bi potencijalno mogli dovesti do jačanja nacionalnih, desničarskih partija i ugroziti Evropsku uniju. Zbog egzistencijalne krize Evropske unije javlja se sumnja u to da li će bezbjednost Evrope, kao osnova transatlantskih odnosa, ostati okosnica između NATO i SAD. Kakva je budućnost dugoročne uloge Amerike i kako bi Evropa trebalo da odgovori na potencijalne promjene? Da li će NATO i dalje biti od velike važnosti za SAD i Evropu, odnosno da li će ostati temelj transatlantske bezbjednosti? Da li će Amerika ostati posvećena kontinuiranoj saradnji i partnerstvu sa Evropskom unijom? U ovo doba neizvjesnosti, jedno je izvjesno: u godinama koje su pred nama neće manjkati izazova – izazova koji će uticati na obje strane Atlantika.

 

RUSKI UTICAJ U JUGOISTOČNOJ EVROPI – OBNOVA MOĆI?

Jugoistočna Evropa se opet nalazi u sferi interesovanja Rusije. Rusija je odlučna u tome da obnovi moć u ovom regionu i da promijeni određena pravila igre. S tim ciljem, Rusija djeluje na dva fronta. Na prvom mjestu je ekonomski uticaj putem investicija (uglavnom nekretnina), koji je prisutan proteklih 10 godina. Na drugom mjestu je politički uticaj, koji se sve intenzivnije osjeća. U oluji međunarodnih promjena, od Brexita do potencijalnih promjena u spoljnoj politici SAD, Crna Gora je izložena pritisku. Uz to, Rusija se snažno protivi njenom članstvu u NATO. Neodobravanje je kulminiralo 16. oktobra, na dan parlamentarnih izbora u Crnoj Gori, kada su ruski državljani, povezani sa ruskim službama bezbjednosti, planirali i pokušali da organizuju državni udar – tvrdnje koje ruske vlasti negiraju, a koje jasno ukazuju na sve veći i jači politički uticaj. Da li možemo očekivati agresivniju politiku Rusije u ovom dijelu Evrope i koji će biti dugoročni rezultati? Da li će potencijalna kriza EU natjerati evropske lidere da se fokusiraju na sopstvene probleme i na taj način ostave „vakuum“ u ovom regionu, pružajući drugim akterima mogućnost za vršenje uticaja?

 

ZAMRŠENA MREŽA SAVEZA: TURSKA, RUSIJA I ZAPAD

Istorijsko neprijateljstvo između Turske i Rusije je ponovo isplivalo u novembru 2015. godine, kada je Turska oborila ruski vojni avion koji je u tom trenutku napadao turkmenske pobunjenike blizu granice Sirije i Turske. Na veliko nezadovoljstvo Ankare, Rusija pomaže u odbrani Asadovog režima. Međutim, okolnosti se mijenjaju. Predsjednik Turske, Recep Tayyip Erdogan, u težnji da obnovi prijateljske odnose sa Moskvom, je predsjedniku Rusije, Vladimiru Putinu poslao pismo izvinjenja zbog obaranja vojnog aviona i posjetio Rusiju u avgustu 2016. godine. Ove dvije države su napravile značajan korak kada je u pitanju stabilizovanje odnosa, a njihovi lideri su najavili poboljšanje trgovinskih odnosa i odnosa u oblasti energetike u periodu kada je ekonomija obje države u krizi i kada su u zategnutim odnosima sa Zapadom. Da li će činjenica da se Turska umorila od čekanja članstva u EU, kao i bliža saradnja sa Rusijom dovesti do usaglašavanja njene politike sa Rusijom i Iranom po pitanju Sirije? Da li ovo zaista može da bude najava „značajnih promjena“ u konstelaciji uticaja globalnih aktera na Bliskom Istoku? Da li je ovo odraz opadanja uticaja SAD-a na taj region? Može li Rusija zaista da ponudi Turskoj alternativno partnerstvo u odnosu na ono koje ona ima u NATO?

 

MEDIJI U DOBA NAKON ISTINE: PREISPITIVANJE DEMOKRATIJE I BEZBJEDNOSTI

Današnje društvo je preplavljeno informacijama koje dolaze iz raznih izvora. Ali ovi izvori informacija služe interesima pojedinaca koji ih posjeduju. Kako su se političke drame i tenzije širile demokratskom Evropom, Putinova Rusija je na sjajan način upotrijebila stare i nove oblike propagande da bi iskoristila političke podjele. Borba Evrope protiv ruskog uticaja je postala najintenzivnija nakon ruske invazije na Ukrajinu i aneksije Krima. Rusija želi da naruši jedinstvo u Evropskoj uniji i na Zapadu. Ona ima za cilj da destabilizuje zapadne demokratije, kako bi ih prikazala kao slabe i nesposobne za osiguravanje bezbjednosti svojih građana. Navodna kampanja Rusije u cilju vršenja uticaja na izbore u SAD je samo jedan u nizu pokušaja ove zemlje da poljulja vjeru u demokratske procedure. S obzirom na trenutno stanje etabliranih demokratija, šta se može očekivati za demokratije u tranziciji? Da li su, i u kojoj mjeri, društvene mreže uticale na neuspješnu demokratsku konsolidaciju? Da li postoje i koji su mehanizmi za sprečavanje širenja dezinformacija?

.